Arbeidscentrale

De Arbeidscentrale (AC) was de falsificatiecentrale van de Leidse afdeling van het Nationaal Steunfonds. De AC werd geleid door Joh. Siebelt, die opereerde onder de schuilnaam Joop van AC. Siebelt was in augustus 1942 uit Lisse naar Leiden gekomen in verband met zijn werk op de afdeling statistiek van het Leidse arbeidsbureau. In 1943 begon hij met het manipuleren en vervalsen van gegevens en documenten om de gedwongen tewerkstelling van mannen in Duitsland te saboteren (de Arbeidsinzet). Op initiatief van de leider van het Leidse NSF Gerard Everstijn begon hij nadat hij was ondergedoken in verband met de aanslag op de directeur van het Leidse arbeidsbureau op 4 januari 1944 met grootschalig vervalsingswerk. Na kort in het pand van de St. Josephgezellen (een katholieke standsorganisatie) te hebben gezeten (Rapenburg 52) werd de intrek genomen op een zolderkamer van de Leidse schouwburg, waar de AC tot aan de Bevrijding zou blijven functioneren.

De AC bestond slechts uit enkele mensen, Jean la Rivière, Piet van Beek uit Lisse, Wies Maat, Jaap de Groot, maar er waren volop contacten in Leiden. Allereerst met ambtenaren op het arbeidsbureau en bij de gemeentelijke dienst Sociale Zaken. De in 1942 ontslagen directeur van het Leids arbeidsbureau Hazelhoff zorgde voor contacten en steun. Een rol achter de schermen in Leiden speelde een kapelaan van de Petrusparochie, H. van Drunen.

De AC kreeg, onder andere via de landelijke kanalen van het NSF en de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduiker (LO), op tal van arbeidsbureaus goede contacten. Met medewerking van die organisaties werden vele duizenden valse papieren vervaardigd, vooral Ausweise in soorten en maten. Ook waren er “mollen” actief bij Duitse instanties, die vooral in 1944 veel administratief werk voor de AC verzetten. In dat jaar namelijk (van maart tot einde augustus) werd in het kader van het Zurückstellingsverfahren (de Z-kaarten) een grote, landelijke vervalsingsoperatie op touw gezet om vele tienduizenden valse papieren in de kaartenbakken van de arbeidsbureaus en de betrokken Duitse instanties in te voegen.

In de Hongerwinter vervaardigde de AC onder meer valse papieren voor voedseltransporten en voor illegale werkers. Vanaf januari 1945 werd een algehele arbeidsinzet afgekondigd; ook nu weer werden valse papieren (vooral vrijstellingen en bewijzen van afkeuring) vervaardigd voor mannen om aan de arbeidsinzet te ontkomen.

Verder verzorgde het NSF en de AC vanaf september 1944 de financiering en uitbetaling van lonen aan het stakend personeel van de NZHTM. De financiële administratie werd bijgehouden door Fien Schermer Voest.

Het werk van de Arbeidscentrale wordt uitvoerig beschreven in Siebelt, ‘Hij zit bij de onderduikersbond’ uit 2015 (literatuurlijst 2015B) en eerder in ‘Chaotische toestanden’. Het Leidse arbeidsbureau tijdens de verscherpte arbeidsinzet, verschenen in het Leids Jaarboekje 2004 (literatuurlijst 2004D).

Go to Locatie

Locatie

900+ locaties

Go to verhaal

verhaal

950+ verhalen

Go to Tijdlijn

Tijdlijn

400+ datums

Go to trefwoord

trefwoord

375+ trefwoorden