Nederlandse Volksdienst (NVD)
De Nederlandse Volksdienst werd in juli 1941 opgericht met de Duitse Nationalsozialistische Volkswohlfahrt als voorbeeld. Doel was de gelijkschakeling van alle activiteiten op het gebied van de actieve, materiële hulpverlening op sociaal gebied. Tot dan toe was die in belangrijke mate in handen van confessionele organisaties. De NVD in Leiden in juli 1942 actief. Er kwam een bureau Moeder en kind in kamer 28 (later kamer 124) van het Stadhuis onder leiding van mw. Sophie Wrede-Hannivoort. De NVD was plaatselijk georganiseerd in wijken met wijkhoofden. Door de nationaalsocialistische gezindheid kwam de hulp vrijwel uitsluitend ten goede aan aanhangers van de NSB. De reikwijdte van de NVD bleef lang beperkt door de nationaalsocialistische signatuur. Later tijdens de bezetting veranderde dat enigszins omdat de organisatie steeds aantrekkelijker werd voor de mensen in nood.
De hulp richtte zich in eerste instantie vooral op gezinnen met jonge kinderen. De activiteiten van de al langer bestaande Vereeniging voor Schoolkinderkleeding en Schoolkindervoeding werden overgenomen evenals de tandheelkundige zorg voor schoolkinderen. Het waren de kinderen uit de armste lagen van de bevolking die er mee werden geholpen. In 1942 en 1943 waren dat er meer dan 700; ze kregen kousen, een broek of jurk en schoenen of klompen. Een paar keer per week kregen ze te eten.
De NVD opende in mei 1943 een kinderverblijf aan de Langebrug voor 50-60 kinderen in de leeftijd van 3 tot en met 6 jaar. In dat pand was jarenlang een kinderbewaarplaats (crèche) geweest, maar dat was in 1942 gesloten wegens de deplorabele toestand. Voor de NVD werd het pand op kosten van de gemeente compleet gerenoveerd en van een moderne inrichting voorzien. Dat was kennelijk hard nodig.
In december 1944 konden de slachtoffers van de bombardementen van de NVD een schadekaart krijgen waarmee ze op het distributiekantoor een toewijzing konden krijgen voor textiel en schoenen. Tijdens de Hongerwinter was de steun van de NVD aan moeders met jonge kinderen uiterst welkom. Gezinnen konden voorrangskaarten voor de gaarkeukens krijgen.
Tekst door de redactie aangepast op 3 januari 2026.
