Stern, Hedwig
Hedwig Stern werd op 3 maart 1895 te Elze bij Hannover geboren. De familie Stern was werkzaam in de handel en de industrie. Siegmund Stern, Hedwigs vader, had een goed lopende leerlooierij annex leerfabriek van zijn vader David Stern overgenomen. Hij deed goede zaken. Ook de familie van Hedwigs moeder, de familie Tobias, was niet onbemiddeld.
Toen Hedwig nauwelijks één jaar oud was, overleed haar moeder Ida Stern-Tobias op 26-jarige leeftijd. Siegmund Stern hertrouwde met Regina Catzenstein, uit welk huwelijk op 20 september 1899 Hedwigs halfbroer Fritz geboren werd.
Na haar schooltijd werkte Hedwig als verkoopster in verschillende winkels en warenhuizen. In het jaar dat de Nationaal-Socialisten in Duitsland aan de macht kwamen, was Hedwig in dienst van het Hannoverse filiaal van de Epa (Einheitspreis Aktiengesellschaft), een warenhuisketen vergelijkbaar met onze HEMA, die artikelen voor eenheidsprijzen verkocht. De Nazi’s beschouwden de op Amerikaanse leest geschoeide winkelformule van de Epa als een “Joodse uitvinding” en riepen het publiek op tot een boycot. De veranderde politieke situatie leidde tot Hedwigs ontslag. Het hoofdkantoor van de Epa stelde bij haar vertrek een getuigschrift op, waarin “Juffrouw Stern” werd geprezen als ”een bekwaam en betrouwbaar personeelslid, dat zich zeer snel vertrouwd wist te maken met de haar opgedragen werkzaamheden. Ze werkte heel hard, was absoluut eerlijk en onberispelijk in haar leiderschap.” Het hoofdkantoor sloot het document af met de omineuze zin: “Onze beste wensen voor de toekomst vergezellen haar.”
Enkele maanden later, op 8 augustus 1933, overleed Hedwigs vader en kort daarna begon ze haar vertrek naar Nederland voor te bereiden. Nadat ze haar geboorteakte had aangevraagd, vestigde ze zich eind augustus eerst in de Kagerstraat 12 in Leiden. Daarna volgden nog verschillende andere adressen. Vanaf 9 mei 1934 woonde ze aan de Van de Brandelerkade 11, waar ze als huishoudster werkzaam was bij de eveneens uit Duitsland afkomstige joodse weduwe Bertha Vles-Marx en haar zoon Simon Erich Vles.
Begin september 1940 werd Hedwig als ‘niet-Ariër’ van vreemde nationaliteit gedwongen de kuststrook te verlaten. Ze vertrok naar Den Bosch, waar ze tien maanden bij haar vier jaar jongere halfbroer Fritz Stern , schoenmaker van beroep, diens vrouw Paula Stern-Wolf en hun zoontje Leopold inwoonde. Ze maakte een tussenstop aan de Van Normberghlaan 32, waar tevens haar zuster Berta Stern woonde. Vanaf 15 oktober 1941 tot aan haar vertrek naar Westerbork woonde ze aan de Van der Does de Willeboissingel en werkte ze als dienstbode en huishoudster bij mevrouw Ida Frankenthaler-Blumlein.
Begin 1942 ontving Hedwig een ‘aanvraagformulier voor emigratie’ van de door de bezetter ingestelde Joodsche Raad voor Amsterdam, dat Joden van niet-Nederlandse afkomst verplicht waren in te vullen. Volgens het document was Hedwig klein van stuk; ze had bruine ogen en donkerbruin haar. Van emigratie is het niet gekomen. De procedure was opgezet om Joden om de tuin leiden.
Eind augustus 1942 arriveerde Hedwig in Westerbork. Twee dagen later werd ze met 559 anderen naar Auschwitz gedeporteerd. Daar werd ze onmiddellijk na aankomst, op 3 september 1942, door vergassing om het leven gebracht. Hedwig Stern werd 46 jaar oud. Ze was ongehuwd.
Er liggen al vier Stolpersteine aan de Koningsweg 49, Den Bosch voor Hedwig Stern, haar halfbroer Fritz David Stern, diens vrouw Paula Stern-Wolf en hun zoontje Leopold.
—————————————————————————————————
Op woensdag 13 maart 2024 werd door de Stichting Herdenking Jodenvervolging Leiden een Stolperstein voor Hedwig geplaatst bij haar laatste vrijwillig bewoonde adres: Van de Brandelerkade 11.
Een verslag van deze dag is te lezen op de website van de Stichting Herdenking Jodenvervolging Leiden. Daarop staan ook foto’s en de teksten die bij de steenleggingen werden uitgesproken.
Deze tekst is (deels) gebaseerd op informatie van de Stichting Herdenking Jodenvervolging Leiden, die toestemming verleende voor de tekstbewerking en het plaatsen van beeldmateriaal.
BRONNEN:
Joods Monument – Hedwig Stern
Joods Monument – het archiefje van Hedwig Stern
Arolsen-archives – Hedwig Stern
Tekst aangepast door de redactie op 4 januari 2025.
