Medisch Contact en de Artsenkamer

In de zomer van jaar 1941 probeerde de bezetter controle te krijgen over de Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, de beroepsvereniging van de Nederlandse artsen, door een NSB’er in het bestuur te benoemen. Veel leden zegden hun lidmaatschap op en er ontstond een illegaal actiecomitĂ© onder de naam Medisch Contact. In de loop van de bezetting zou Medisch Contact enkele malen een grote protestactie van de medici op poten zetten.

Medisch Contact en het artsenverzet
Op initiatief van Medisch Contact stuurden begin december ruim 4000 artsen een brief aan de Rijkskommissaris tegen de inmenging, maar dat bleek vergeefs te zijn. In december van dat jaar verscheen de zogeheten artsenverordening. De NMBG werd opgeheven ten faveure van een nieuwe gelijkgeschakelde organisatie, de Artsenkamer, waar alle artsen automatisch lid van werden. Enkele artsen benaderden de de christen-socialist J.H. Scheps, die op hun verzoek een een pamflet schreef over het verzet van de artsen: De artsenstrijd is Neerlands strijd. Het verscheen in januari 1942 in een oplage van 2500 exemplaren.

J.H. Scheps: De artsenstrijd is Neerlands strijd
Scheps was geen medicus, maar een christen-socialist (lid van de SDAP), die in korte tijd onder eigen naam een serie pamfletten tegen de bezetting en de bezetter had gepubliceerd. In de oorlogsjaren was hij spreker op talloze kleine (huiskamer)bijeenkomsten in den lande. In het pamflet beschreef hij waar het in deze kwestie om draaide, namelijk (zeer kort geformuleerd) dat de nationaalsocialistische politieke dwang haaks stond op de medische, zedelijke en christelijke opvattingen die in Nederland algemeen heersten. Dat was niet alleen onaanvaardbaar voor de artsen, maar zeker ook voor de gehele Nederlandse bevolking. Het pamflet van Scheps voor Medisch Contact was een van de vele geschriften tegen de nationaalsocialistische politiek die in deze periode zijn verschenen. De bedoeling was dat het van hand tot hand zou gaan, maar voor het grote publiek lijkt het aan de moeilijke kant te zijn geweest.

Voor wie meer over de persoon Scheps wil weten wordt verwezen naar artikelen op internet en naar het boek van Nico Scheps, Weersta vanaf het begin maar slechts met het geesteszwaard: het verzetswerk van J.H. Scheps 1940-1945.

Zichtbaar protest van de artsen
De Artsenkamer moest uiteraard eerst zo goed en zo kwaad als dat ging worden opgebouwd In mei 1942 kreeg de Artsenkamer officieel een bestuur en landelijke organisatie. Hoewel alle artsen lid moesten zijn van de Artsenkamer wilde het met de aanmeldingen en de contributiebetalingen niet vlotten. Daarom werden in maart 1943 alle artsen verplicht zich bij de Artsenkamer aan te melden (dat was dus niet gebeurd), anders mochten zij hun beroep niet meer uitoefenen. Het leidde tot een groot protest onder de artsen, opgezet door Medisch Contact. Op 23 juni 1943 stuurden zo’n 3500 artsen een (model)brief aan de Rijkscommissaris met de mededeling dat zij ‘vrijheid en leven in de waagschaal’ wilden stellen om niet onder het regime van de Artsenkamer te worden gebracht. Dit verzoek vond geen gehoor en daarom besloot een deel van de artsen hun beroep vrijwillig neer te leggen. Wanneer zij een naambordje hadden werden alle vermeldingen van arts afgeplakt of verwijderd. De bezetter arresteerde weliswaar 360 artsen die in Kamp Amersfoort werden opgesloten, maar liet de overige weigeraars ongemoeid. Daardoor bleef de Artsenkamer uiteindelijk een lege huls. Die arrestaties werden verricht door de plaatselijke politie. In Leiden weigerden vier politiemannen (E. Beens, A. Hartman, R. Mulder en A. Plekkringa) aan deze arrestaties mee te werken. Om die reden werden zij zelf gearresteerd en als gijzelaar naar het concentratiekamp in Vught overgebracht. De actie van de artsen was door het afplakken van de naambordjes voor iedereen goed zichtbaar geweest.

Over de activiteiten van Medisch Contact in Leiden en omgeving is verder niet veel bekend. Plaatselijk hoofd in Leiden was de cardioloog Herman Snellen, in Oegstgeest de huisarts Hendrik Varekamp.

De website van het nog steeds bestaande Medisch Contact bevat een aantal artikelen over relevante gebeurtenissen. Meer over het Medisch Contact en de de Artsenkamer in een artikel van Eveline Brandt in Medisch Contact nummer 18 uit 2009.

Go to Locatie

Locatie

990+ locaties

Go to verhaal

verhaal

1000+ verhalen

Go to Tijdlijn

Tijdlijn

475+ datums

Go to trefwoord

trefwoord

375+ trefwoorden